نگهداري و تعميرات سيستم‌هاي اطفاء حريق

  نگهداري و تعميرات چيست؟

نقش نگهداري و تعميرات در دستيابي يك مجموعه صنعتي به اهدافش چيست؟

    سيستم‌هاي گوناگوني در محيط‌هاي صنعتي ازجمله سالن‌هاي توليدي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. در برخي از محل‌ها بدليل وجود يك زنجيره توليدي بهم‌پيوسته، توقف در يك نقطه خاص، مي‌تواند باعث مختل‌شدن كل خط توليد گرديده و خسارات مالي و اقتصادي جبران‌ناپذيري را در بازار رقابتي امروز به بار آورد. اين ايستايي در توليد مي‌تواند هر دليلي داشته باشد، از جمله: ايجاد حريق، سوختن برخي تجهيزات و نابودي ابنيه و سالن كه متأسفانه تاكنون شاهد تعدادي از اين حوادث بوده‌ايم. لذا در اين‌گونه موارد، مديران و صاحبان صنايع، توجه ويژه‌اي به امر پياده‌سازي سيستم‌هاي حفاظتي مرتبط با تجهيزات توليد دارند. يكي ازمهم‌ترين اين سيستم‌ها، تجهيزات اطفاء حريق است كه در سالن‌هاي توليد صنایع مختلف، بمنظور حفظ ماشين‌آلات در برابر حريق‌هاي احتمالي مورداستفاده قرار مي‌گيرد. نكته مهم اين است كه اين سيستم‌ها شايد مدت‌ها بدون استفاده، تنها در حالت آماده بكار بوده و فقط براي عملكرد در يك روز مبادا باشند كه بايد بدرستي هرچه تمام‌تر عمل كنند. بنابراين اطمينان از سلامت عملكردي و حفظ شرايط مطلوب آنها، تنها با انجام يك پروسه صحيح نگهداري و تعميرات موثر بدست خواهد آمد. چراکه همواره بايد دانست كه پيشگيري مقدم بر درمان است.

     دراين نوشتار و نوشتارهای آتی كوشيده می‌شود تا با يادآوري ضرورت وجود واحد نگهداري و تعميرات پويا، نوين و سيستماتيك و داشتن استراتژي در زمينه آن، بر رويكردي خودجوش، بومي وكاربردي خصوصاً در حوزه سيستم‌هاي اطفاء حريق تاكيد اساسي گردیده و در شمارگان بعدي به نگهداري و تعميرات هريك از سيستم‌هاي اطفاء حريق با توجه به ماهيت عملكردي‌اشان پرداخته شود. پيش از هر چيز لازم است ابتدا با مفهوم دقيق نت آشنا شويم.

 نت مخفف كلمه نگهداري و تعميرات (maintenance)، مي‌باشد و به مجموعه فعاليت‌ها و اقداماتي كه به منظور نگه‌داشتن تجهيزات، در سطح قابل‌قبول از نظر عملياتي (نگهداري) و يا بازگرداندن تجهيزات معيوب به چرخه استفاده (تعمیرات) و بهره‌برداري گفته مي‌شود. نتيجه مورد انتظار از اين اقدامات، ايجاد آمادگي، حفظ قابليت عملياتي، تداوم و استمرار عملياتي تجهيزات براي شرايط تعريف‌شده خواهد بود. به طور كلي اهداف سيستم نت در يك واحد عبارتند از: پاسخگويي كارا، موثر و سريع در هنگام نياز به فعاليت‌هاي پيشگيري و اصلاحي، به منظور حفظ آن واحد در يك سطح استاندارد و قابل‌قبول مي‌باشد.

    سيستم نت: سيستمي است كه با برنامه‌ريزي و كنترل مدون مجموعه فعاليت‌هايي نظير: طراحی و برنامه‌ريزي، تخصيص منابع، تدوين سياست‌ها و روش‌هاي عملياتي، جمع‌آوري اطلاعات، بازخور و تحليل اطلاعات را به منظور بهسازي طرح‌ها، برنامه‌ها و روش‌هاي تدوين‌شده و با هدف افزايش كارايي و بالابردن عمر مفيد تجهيزات، اطمينان از آماده‌به‌كار بودن كليه تجهيزات و فراهم‌آوردن شرايطي كه مأموريت سازمان توام با حفظ ايمني پرسنل تامين گردد، را به‌عهده دارد. علل رويكرد به ايجاد و بهره‌برداري از سيستم‌هاي نت را مي‌توان در موارد زير متصور شد:

 متنوع‌بودن تجهيزات مورد بهره‌برداري

  • زياد بودن تعداد تجهيزات تحت‌پوشش تعميرگاه‌ها
  • حساس‌بودن تجهیزات (از نظر عملياتي، سرمايه‌گذاري و ...)
  • بالا‌بودن هزينه‌هاي تعميرات اتفاقي
  • بالابودن هزينه‌هاي ناشي از ازكارافتادگي تجهيزات (مالي و جاني)

  فعاليت‌هاي عمومي سيستم نت عبارتند از:

 برنامه‌ريزي

  • اجرا
  • كنترل
  • ثبت وقايع
  • بايگاني
  • تجزيه و تحليل
  • ارائه گزارش‌هاي مورد‌نياز

 فعاليت‌هاي كلي نگهداري و تعميرات شامل 5 فعاليت اصلي زير مي‌باشد كه عبارتند از:

 تعمير ( Repair )

  1. تعويض ( , Chang replacement )
  2. تنظيم ( Adjust )
  3. سرويس (  Service)
  4. آزمایش ( Test  )

 مراحل استقرار سيستم مكانيزه نت:

 جاري‌كردن فرم‌هاي استاندارد

 شناسايي و ليست‌برداري از تمامي ماشين‌آلات

 مشخص‌كردن محدوده‌ها با توجه به فرايند توليدي

 مشخص‌كردن گروه ماشين‌آلات

 تهيه شناسنامه ماشين‌آلات

 تهيه ليست تجهيزات ماشين‌آلات

 تهيه ليست قطعات يدكي ماشين‌آلات

 كدگذاري ماشين‌آلات

 پايش اطلاعات جمع‌آوري‌شده

 تكميل جداول پايه سيستم مكانيزه

 تعريف فعاليت‌ها

 تهيه گزارش اوليه فعاليت‌ها از انواع ماشين‌آلات

 بازنگري و تأييد نهايي

 تكرار فعاليت‌ها براي تمامي ماشين‌آلات و راه‌اندازي سيستم

  هدف كلي تعميرات عبارت است از: طولاني‌كردن عمر تجهيزات با حداقل هزينه و بيشترين بهره‌وري ( طول عمر از زمان نصب ماشين‌آلات در طول زمان توليد تعريف مي‌شود.) ازجمله اهداف اجرای تعمیرات مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
1- افزايش كارآيي و بهره‌وري
2- افزايش ايمني كار و محصول
3- افزايش طول عمر دستگاه‌ها و تجهيزات و جلوگيري از فرسودگي آنها
4- كاهش ساعات توقف كار
5- كاهش هزينه‌هاي بهره‌برداري
6- كاهش مصرف قطعات يدكي

 مالك سيستم، مسئوليت نگهداري و حفظ سيستم‌هاي اعلام و اطفاء حريق و تجهيزات جانبي آنها را در شرايط عملكرد مناسب به عهده دارد. نگهداري و تعميرات تجهيزات اطفاء حريق نيز با توجه به حساسيت منطقي آنها در جلوگيري از بروز فاجعه و خسارات فراوان بسيار مورد توجه مي‌باشند. انجام بازرسي و تست‌هاي مربوطه بر روي سيستم، با استفاده از يك مبناي منظم، از اهميت بسيار بالايي برخوردار است. در سیستم‌های اطفای حریق برپایه آب، فواصل زماني بين بازرسي‌ها ممكن است بدليل آلوده‌بودن آب تغذيه، خورنده بودن آب و يا حتي بدليل خورنده بودن محيط (بعنوان مثال: در نواحي با رطوبت بالا) تغيير كند. همچنين ممكن است مرجع صاحب صلاحيت، در مواردي خواهان اضافه‌كردن آيتم‌هايي در مراحل بازرسي، تست و نگهداري و تعمير سيستم باشد كه مي‌بايستي با در نظر گرفتن امكان انجام آنها، صورت پذيرد. از نكات حائز اهميت اينكه هرگونه عمليات نگهداري و تعميرات بر روي سيستم كه مستلزم خارجكردن تمامي يا بخشي از سيستم تشخيص حريق (Detection) از سرويس مي‌باشد، ممكن است قابليت‌هاي حفاظت از حريق مجموعه را حذف نموده و با چالش مواجه كند. لذا پيش از اين نوع تعميرات، مي‌بايست، مرجع صاحب صلاحيت (كارفرما) را مطلع نموده و پس از اخذ مجوز لازم و توجه كافي جهت استفاده از روش‌هاي دستي خاموش‌سازي حريق و بكارگيري گشتي‌هاي آتش‌نشاني در ناحيه‌اي كه سيستم محافظت از حريق آن تحت تعمير است، نسبت به اصلاح موارد اقدام شود.

 نتيجه‌گيري:

 نگهداري و تعميرات تجهيزات، بويژه سيستم‌هاي اعلام و اطفاء حريق، از جايگاه بخصوصي برخوردار بوده و براي پشتيباني تأسيسات و ابنيه و همچنين سالن‌هاي توليدي و غيرتوليدي، بسيار ضروري بنظر مي‌رسد. این امر باعث افزايش بازدهي ماشين‌آلات و سرمايه‌هاي ملي نیز مي‌گردد که اهميت اين مبحث در شركت‌هاي توليدي بزرگ، به خوبي خود را نشان مي‌دهد. در يك كلام، وجود يك سيستم نگهداري و تعميرات از آن جهت الزامي است كه كنترل مستمر و اطلاع كامل از اوضاع و نحوة عملكرد واحدهاي عملياتي و تأسيساتي وابسته و سرويس‌هاي لازم را امكان پذير مي‌سازد.     

    احمد حسن‌زاده فرد توسرونداني